1. Przeziębienie (infekcje górnych dróg oddechowych)

Przeziębienie to zbiorcza nazwa na łagodne, samoograniczające się wirusowe infekcje nosa, gardła i zatok. U dzieci poniżej 6. roku życia nawet 6–8 epizodów rocznie jest normą, zwłaszcza w żłobkach i przedszkolach.

Najczęstsze objawy

• katar (wodnisty, potem gęstszy), kichanie, zatkany nos
• ból gardła, chrypka
• kaszel (najpierw suchy, potem wilgotny)
• stan podgorączkowy lub umiarkowana gorączka
• ogólne rozbicie, mniejszy apetyt

Objawy zwykle mijają w ciągu 7–10 dni. Kaszel może utrzymywać się dłużej (nawet 2–3 tygodnie), ponieważ śluz z górnych dróg oddechowych spływa po tylnej ścianie gardła.

Jak pomóc dziecku w domu

• nawilżanie śluzówek: chłodne mgiełki, wietrzenie i nawilżanie pomieszczeń
• płyny i odpoczynek: często podawane małe porcje wody/herbatki; kontynuuj karmienie piersią
• higiena nosa: roztwory soli morskiej/fizjologicznej, delikatne oczyszczanie aspiratorem u maluchów
• gorączka/ ból: paracetamol lub ibuprofen w dawce odpowiedniej do masy ciała – zgodnie z ulotką i zaleceniem lekarza
• miód na kaszel po 1. roku życia (nie podawaj miodu niemowlętom)

Kiedy do lekarza

• gorączka utrzymuje się >3 dni lub przekracza 39°C i trudno ją obniżyć
• dziecko ma trudności w oddychaniu, szybko oddycha, „świszcze”
• ból ucha, wyciek z ucha, nasilony ból zatok
• objawy odwodnienia (rzadkie siusianie, suchość w ustach, senność)
• u niemowląt <3 miesięcy każda gorączka ≥38°C wymaga pilnej konsultacji

2. Ostre zapalenie ucha środkowego

Ostre zapalenie ucha środkowego (AOM) to częsta powikłanie infekcji górnych dróg oddechowych u dzieci, wynikające z obrzęku i niedrożności trąbki słuchowej. Może mieć podłoże wirusowe lub bakteryjne.

Objawy, na które zwrócić uwagę

• nagły ból ucha (dziecko trzyma się za ucho, jest rozdrażnione), częściej w nocy
• gorączka, niekiedy wysięk z ucha
• przejściowe osłabienie słuchu
• u niemowląt: płaczliwość, problemy ze snem, brak apetytu

Postępowanie i leczenie

• łagodzenie bólu: paracetamol/ibuprofen według masy ciała
• obserwacja: u wielu dzieci poprawa następuje w ciągu 48–72 godzin bez antybiotyku
• antybiotyk: rozważany przez lekarza przy ciężkim przebiegu, pewnym rozpoznaniu bakteryjnym, wieku <2 lat z obustronnym zajęciem ucha lub przy wysięku z ucha
• krople do nosa obkurczające – tylko krótkoterminowo i zgodnie z wiekiem (nadmierne stosowanie może szkodzić)

Kiedy pilnie szukać pomocy

• ból nie ustępuje mimo leczenia przeciwbólowego
• wysoka gorączka z silnym złym samopoczuciem
• obrzęk/zaczerwienienie za uchem, odstawanie małżowiny (ryzyko zapalenia wyrostka sutkowatego)
• sztywny kark, silny ból głowy, wymioty

3. Angina paciorkowcowa (bakteryjne zapalenie gardła)

Angina paciorkowcowa to zakażenie gardła wywołane najczęściej przez Streptococcus pyogenes (paciorkowiec grupy A). Dotyczy głównie dzieci w wieku 5–15 lat. Od wirusowego bólu gardła różni się obrazem klinicznym i wymaga potwierdzenia testem.

Typowe objawy

• nagła wysoka gorączka i silny ból gardła, utrudnione połykanie
• powiększone, bolesne węzły chłonne szyjne
• brak kaszlu i kataru (w anginie wirusowej zwykle są obecne)
• naloty ropne/wybroczyny na migdałkach, niekiedy drobnogrudkowa wysypka (płonica)

Rozpoznanie i leczenie

• test antygenowy z wymazu gardła (wynik w kilkanaście minut) lub posiew
• antybiotyk: standard to penicylina lub amoksycylina przepisana przez lekarza; ważne jest przyjęcie pełnego kursu
• leczenie objawowe: nawodnienie, chłodne napoje, leki przeciwgorączkowe/przeciwbólowe

Dlaczego właściwe leczenie jest ważne

Nieleczona lub niewłaściwie leczona angina paciorkowcowa może prowadzić do powikłań, m.in. ropnia okołomigdałkowego, gorączki reumatycznej czy zapalenia kłębuszków nerkowych.

4. Ospa wietrzna

Ospa wietrzna to wysoce zakaźna choroba wirusowa wywołana przez Varicella zoster. U dzieci zwykle przebiega łagodnie, ale świąd i ryzyko nadkażeń skóry bywają dokuczliwe. Najskuteczniejszą ochroną są szczepienia.

Objawy i przebieg

• gorączka, złe samopoczucie
• wysypka plamkowo-grudkowa przechodząca w pęcherzyki i strupki – „różnowiekowe” zmiany
• silny świąd skóry

Jak łagodzić objawy

• leki przeciwgorączkowe/przeciwbólowe (paracetamol/ibuprofen – dobór dawki do masy ciała)
• łagodzenie świądu: chłodne kąpiele owsiane, balsamy łagodzące, krótkie paznokcie, lekkie ubrania
• higiena skóry: krótkie prysznice, delikatne osuszanie; unikaj drapania, by nie doszło do blizn i nadkażeń
• izolacja do czasu zaschnięcia wszystkich zmian (zwykle 5–7 dni od pojawienia się wysypki)

Profilaktyka

Szczepienie przeciw ospie wietrznej (2 dawki) znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania i ciężkiego przebiegu. Sprawdź aktualny kalendarz szczepień i zalecenia dla rodzeństwa oraz kontaktów domowych.

5. Zakażenia rotawirusowe (biegunka i wymioty)

Rotawirusy to najczęstsza przyczyna ostrej biegunki i wymiotów u małych dzieci, szczególnie w pierwszych 2 latach życia. Głównym zagrożeniem jest odwodnienie.

Objawy

• nagłe wymioty, wodnista biegunka (kilka–kilkanaście stolców na dobę)
• gorączka, ból brzucha
• objawy odwodnienia: rzadkie siusianie, suche usta, zapadnięte ciemiączko u niemowląt, ospałość

Jak postępować w domu

• nawadnianie doustne płynami nawadniającymi (ORS): często, małymi porcjami; po każdym stolcu/wymiotach
• karmienie piersią kontynuować; u starszych dzieci szybki powrót do lekkostrawnej diety
• unikanie leków zapierających (np. loperamid) – nie są zalecane u małych dzieci
• probiotyki o udokumentowanym działaniu mogą skrócić czas biegunki – skonsultuj z lekarzem/farmaceutą

Kiedy do szpitala

• oznaki odwodnienia umiarkowanego/ciężkiego
• niemożność nawadniania doustnego (dziecko nie utrzymuje płynów)
• wymioty z domieszką żółci/krwi, smoliste stolce, silny ból brzucha
• niemowlęta i dzieci z chorobami przewlekłymi – szybciej wymagają oceny

Profilaktyka

Najlepszą ochroną są szczepienia doustne przeciw rotawirusom rozpoczynane w 6–12 tygodniu życia (2–3 dawki w zależności od preparatu, z zakończeniem zwykle do 24. tygodnia). Kluczowa jest też higiena rąk i dezynfekcja powierzchni.

Kiedy natychmiast do lekarza – sygnały alarmowe

• utrudniony oddech, sinienie ust/palców, bardzo szybki oddech, „zaciąganie” między żebrami
• u niemowląt <3 mies. jakakolwiek gorączka ≥38°C
• senność, trudność w wybudzeniu, splątanie, drgawki
• sztywność karku, silny ból głowy, światłowstręt
• wysypka nieblednąca przy ucisku (wybroczyny), rozległa lub szybko narastająca wysypka
• objawy odwodnienia: brak łez przy płaczu, suche usta, oddawanie moczu <3 razy na dobę
• ból ucha, gardła czy brzucha nasilający się mimo leczenia

Najczęstsze mity i fakty

• MitAntybiotyk „na wszelki wypadek” przyspieszy wyzdrowienie.
  Fakt: Antybiotyk działa wyłącznie na bakterie; nie skraca przebiegu infekcji wirusowych i może szkodzić (oporność, działania niepożądane).
• MitGorączkę trzeba zbijać od razu do normy.
  Fakt: Celem jest poprawa komfortu dziecka. Umiarkowana gorączka to element odpowiedzi immunologicznej.
• MitPrzemrożenie powoduje przeziębienie.
  Fakt: Przyczyną są wirusy. Chłód może sprzyjać zakażeniom pośrednio (częstsze przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach).
• MitKaszel trzeba „zatrzymać”.
  Fakt: Kaszel oczyszcza drogi oddechowe. U małych dzieci unikamy leków przeciwkaszlowych bez wskazań lekarza.

Profilaktyka ogólna: jak zmniejszyć ryzyko chorób u dzieci

• szczepienia zgodnie z kalendarzem (m.in. pneumokoki, rotawirusy, ospa wietrzna, MMR, grypa corocznie)
• higiena rąk i nauka prawidłowego kichania/kasłania (w zgięcie łokcia)
• sen adekwatny do wieku, aktywność fizyczna i zbilansowana dieta bogata w warzywa i owoce
• nawilżanie powietrza zimą, regularne wietrzenie pomieszczeń
• unikanie dymu tytoniowego – bierne palenie zwiększa ryzyko infekcji ucha i dróg oddechowych
• rozsądna higiena żłobkowo-przedszkolna: zostaw dziecko w domu przy gorączce/ostrej biegunce

FAQ: najczęstsze pytania rodziców

Jak długo dziecko z przeziębieniem zaraża?

Zwykle od 1–2 dni przed pojawieniem się objawów do ok. 5–7 dni choroby. Małe dzieci mogą zarażać dłużej.

Czy inhalacje solą fizjologiczną pomagają?

Tak, ułatwiają upłynnienie wydzieliny i oczyszczanie dróg oddechowych. Stosuj zgodnie z wiekiem dziecka i zaleceniami.

Kiedy wrócić do przedszkola po infekcji?

Gdy minie gorączka bez leków, dziecko dobrze się czuje i ma siłę do zabawy. Po ospie – gdy wszystkie zmiany zaschną w strupki.

Czy suplementy „na odporność” są potrzebne?

Podstawą odporności są sen, dieta, aktywność i szczepienia. Suplementy rzadko są konieczne – decyzję najlepiej skonsultować z pediatrą.

Źródła i materiały do dalszej lektury

• WHO: Diarrhoeal disease and dehydration – zalecenia nawadniania doustnego (ORS)
• CDC: Group A Streptococcal (Strep) Throat – diagnostyka i leczenie
• CDC/WHO: Varicella (Chickenpox) – szczepienia i przebieg choroby
• American Academy of Pediatrics: Acute Otitis Media – wytyczne leczenia
• GIS/MZ: Aktualny Kalendarz Szczepień Ochronnych

Podsumowanie

Większość chorób wieku dziecięcego przebiega łagodnie i mija samoistnie. Kluczowe jest zapewnienie dziecku komfortu, nawodnienia i odpoczynku, a jednocześnie czujność na sygnały alarmowe. Antybiotyki stosujemy wyłącznie w uzasadnionych, potwierdzonych przypadkach. Najlepszą inwestycją w zdrowie są szczepienia, higiena i zdrowy styl życia.