Ibuprofen vs paracetamol – podstawy

Co to jest ibuprofen?

Ibuprofen należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Oznacza to, że poza działaniem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, ma także działanie przeciwzapalne. Hamuje enzymy cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2), ograniczając wytwarzanie prostaglandyn, które pośredniczą w bólu, stanie zapalnym i gorączce.

Co to jest paracetamol?

Paracetamol (acetaminofen) jest lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, ale praktycznie nie ma działania przeciwzapalnego w tkankach obwodowych. Jego dokładny mechanizm różni się od NLPZ i dotyczy głównie ośrodkowego układu nerwowego (m.in. modulacja COX w mózgu). Dzięki temu zwykle jest łagodniejszy dla żołądka niż NLPZ, ale w zbyt wysokich dawkach może poważnie uszkodzić wątrobę.

Kluczowe różnice w skrócie

• Działanie: ibuprofen – przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne; paracetamol – przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (bez istotnego działania przeciwzapalnego).
• Żołądek i jelita: ibuprofen zwiększa ryzyko podrażnienia, owrzodzeń i krwawień z przewodu pokarmowego; paracetamol zwykle łagodniejszy dla żołądka.
• Wątroba vs nerki: paracetamol w nadmiarze uszkadza wątrobę; ibuprofen może pogarszać czynność nerek i zatrzymywać płyny.
• Gorączka i ból: oba działają, ale przy bólach zapalnych (np. uraz, ból miesiączkowy, zapalenie gardła) ibuprofen bywa skuteczniejszy; przy bólu bez zapalenia (np. ból głowy napięciowy, gorączka bez silnego zapalenia) paracetamol jest dobrym wyborem.
• Ciąża: paracetamol jest zwykle lekiem pierwszego wyboru przy konieczności stosowania, ibuprofen – przeciwwskazany w III trymestrze.
• Aspiryna w małej dawce: ibuprofen może osłabiać jej działanie przeciwpłytkowe, jeśli przyjmowany w tym samym czasie.
• Alkohol: z paracetamolem zwiększa ryzyko uszkodzenia wątroby; z ibuprofenem – wzrost ryzyka krwawień z przewodu pokarmowego.

Na co działają najlepiej? Skuteczność w typowych dolegliwościach

Ból mięśniowo‑szkieletowy i urazy

Przy bólach związanych ze stanem zapalnym (skręcenia, przeciążenia, bóle stawów) ibuprofen ma przewagę dzięki działaniu przeciwzapalnemu. Często zmniejsza nie tylko odczuwanie bólu, ale i przyczynę dolegliwości – czyli zapalenie.

Ból miesiączkowy

NLPZ, w tym ibuprofen, zazwyczaj skuteczniej łagodzą ból miesiączkowy, ponieważ ograniczają produkcję prostaglandyn wywołujących skurcze macicy. Paracetamol też może przynieść ulgę, ale bywa mniej efektywny.

Ból głowy i migrena

W napięciowym bólu głowy oba leki zwykle działają dobrze. W migrenie badania często wskazują ibuprofen (lub inne NLPZ) jako nieco skuteczniejsze w przerywaniu napadu niż sam paracetamol, choć odpowiedź jest indywidualna.

Ból zęba

Ból zęba ma zwykle komponent zapalny, dlatego ibuprofen częściej przynosi większą ulgę. W razie wątpliwości skonsultuj się z dentystą – ból zęba to sygnał wymagający oceny przyczyny.

Gorączka przeziębieniowa i ból gardła

Oba leki skutecznie obniżają gorączkę. Gdy towarzyszy jej stan zapalny gardła lub mięśni, ibuprofen może dawać dodatkową korzyść przeciwzapalną. Jeśli masz wrażliwy żołądek, paracetamol może być bezpieczniejszą opcją.

Bezpieczeństwo i działania niepożądane

Ibuprofen – na co uważać?

• Przewód pokarmowy: ryzyko podrażnienia, owrzodzeń, krwawień (szczególnie u osób starszych, przy jednoczesnym stosowaniu innych NLPZ, steroidów, leków przeciwkrzepliwych, SSRI, przy piciu alkoholu).
• Nerki i serce: może pogarszać czynność nerek, zatrzymywać płyny, podnosić ciśnienie; ostrożnie w niewydolności nerek/serca, nadciśnieniu, odwodnieniu.
• Astma: u części chorych NLPZ mogą wywołać skurcz oskrzeli (tzw. nadwrażliwość na NLPZ).
• Ciąża: przeciwwskazany w III trymestrze; w I–II trymestrze tylko jeśli lekarz uzna to za konieczne.
• Inne: rzadko – reakcje alergiczne, zaburzenia skóry, bóle głowy z nadużywania leków.

Paracetamol – na co uważać?

• Wątroba: główne ryzyko to uszkodzenie wątroby przy zbyt wysokiej dawce lub łączeniu wielu preparatów zawierających paracetamol (np. lek przeciwbólowy + syrop na przeziębienie).
• Alkohol i niedożywienie: zwiększają podatność wątroby na toksyczność.
• Skóra: bardzo rzadko – ciężkie reakcje skórne (wysypka, pęcherze, złe samopoczucie – przerwij lek i skontaktuj się z lekarzem).
• Przewód pokarmowy: z reguły lepsza tolerancja niż NLPZ, ale mogą wystąpić nudności lub dyskomfort.

Interakcje z innymi lekami i alkoholem

Ibuprofen

• Aspiryna w małej dawce: ibuprofen przyjęty blisko dawki aspiryny może osłabić jej działanie kardioprotekcyjne. Jeśli musisz stosować oba, zapytaj lekarza o właściwe odstępy.
• Leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe (np. warfaryna, klopidogrel): rośnie ryzyko krwawień.
• ACE‑inhibitory/ARB + diuretyki: tzw. „potrójny cios” może uszkodzić nerki; wymaga ostrożności i kontroli.
• Metotreksat, lit: ibuprofen może zwiększać ich stężenie i toksyczność.
• Alkohol: nasila ryzyko podrażnienia i krwawień z przewodu pokarmowego.

Paracetamol

• Warfaryna: dłuższe stosowanie paracetamolu w wyższych dawkach może nasilać działanie przeciwzakrzepowe (wzrost INR).
• Induktory enzymatyczne (np. karbamazepina, fenytoina, ryfampicyna) i przewlekły alkohol: zwiększają ryzyko toksyczności wątroby.
• Wiele preparatów złożonych: sprawdzaj ulotki – łatwo niechcący przekroczyć łączną dawkę paracetamolu.
• Alkohol: unikaj – podnosi ryzyko uszkodzenia wątroby.

Czas działania i ogólne informacje o dawkowaniu

Poniżej zamieszczamy ogólne, orientacyjne informacje. Zawsze kieruj się dawkowaniem z ulotki konkretnego preparatu lub zaleceniem lekarza. Nie stosuj dłużej niż to konieczne.

• Początek działania: oba leki zwykle zaczynają działać po 30–60 minutach.
• Czas działania: paracetamol zazwyczaj 4–6 godzin; ibuprofen zwykle 6–8 godzin.
• Dostępność bez recepty: w Polsce typowe dawki OTC to:
  • Paracetamol: pojedynczo zwykle 500–1000 mg, a łączna dawka dobowa nie powinna przekraczać 4 g u dorosłych (często zaleca się nie więcej niż 3 g/d u osób starszych/niższą masą ciała) – uwzględnij wszystkie źródła paracetamolu.
  • Ibuprofen: pojedynczo zwykle 200–400 mg; maksymalnie 1200 mg/d bez konsultacji lekarskiej (wyższe dawki tylko z zalecenia lekarza).

Dzieci i niemowlęta

• Paracetamol można stosować u niemowląt i dzieci zgodnie z wiekowo‑masowymi dawkami z ulotki (często dostępny w kroplach, syropach, czopkach).
• Ibuprofen zwykle jest dopuszczony od 3. miesiąca życia i określonej masy ciała (sprawdź ulotkę), również w formach pediatrycznych.
• Stosowanie naprzemienne paracetamolu i ibuprofenu u dzieci w gorączce bywa rozważane w wyjątkowych sytuacjach, ale wymaga jasnego schematu od lekarza – łatwo o pomyłki w dawkowaniu.
• Jeśli dziecko ma mniej niż 3 miesiące, gorączka utrzymuje się >48 godzin, pojawiają się niepokojące objawy (sztywność karku, wysypka nieblednąca, ospałość, trudności z oddychaniem) – skontaktuj się pilnie z lekarzem.

Ciąża i karmienie piersią

Ciąża

• Paracetamol jest zwykle lekiem pierwszego wyboru, gdy stosowanie przeciwbólowych/przeciwgorączkowych w ciąży jest konieczne. Używaj najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy czas i skonsultuj się z lekarzem.
• Ibuprofen jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze (ryzyko dla płodu i powikłania okołoporodowe). W I–II trymestrze – tylko jeśli lekarz wyraźnie zaleci.

Karmienie piersią

• Zarówno paracetamol, jak i ibuprofen w standardowych dawkach są uznawane za zgodne z karmieniem piersią. Jeśli masz wątpliwości, porozmawiaj z lekarzem lub doradcą laktacyjnym.

Czy można łączyć ibuprofen z paracetamolem lub stosować je naprzemiennie?

U dorosłych, w krótkotrwałym leczeniu silniejszego bólu, lekarz może zalecić łączenie obu leków (bo mają różne mechanizmy działania). Jednak nie jest to rutynowa praktyka dla każdego – rośnie ryzyko działań niepożądanych i pomyłek w dawkowaniu.

• Najpierw spróbuj jednego leku w odpowiedniej dawce. Jeśli niewystarczający – skonsultuj się, czy dodanie/zmiana jest zasadne.
• W gorączce u dzieci schematy naprzemienne tylko po uzgodnieniu z lekarzem i z dokładnym planem (godziny, dawki, forma).
• Nie łącz równocześnie dwóch NLPZ (np. ibuprofen + ketoprofen) – nie zwiększa to skuteczności, a nasila ryzyko krwawień i uszkodzeń przewodu pokarmowego.

Najczęstsze błędy i mity

• „Skoro nie działa, wezmę podwójną dawkę” – nie. Zwiększa to ryzyko poważnych powikłań (szczególnie dla wątroby przy paracetamolu, dla żołądka i nerek przy ibuprofenie).
• „Każdy syrop na przeziębienie to coś innego” – wiele preparatów złożonych zawiera paracetamol. Zawsze sprawdzaj skład, by nie przekroczyć dawki dobowej.
• „Po alkoholu bezpieczniej wziąć paracetamol” – również nie. Alkohol zwiększa toksyczność paracetamolu dla wątroby; NLPZ z alkoholem zwiększają ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego. Najlepiej unikać obu po spożyciu alkoholu i skupić się na nawodnieniu i odpoczynku.
• „Paracetamol jest słaby” – w wielu bólach (np. napięciowy ból głowy, gorączka) działa bardzo dobrze i bywa lepszym wyborem u osób z ryzykiem powikłań po NLPZ.
• „Ibuprofen szkodzi każdemu żołądkowi” – ryzyko rośnie wraz z dawką, czasem stosowania i czynnikami towarzyszącymi. U części osób krótkotrwałe, doraźne użycie jest dobrze tolerowane.

Podsumowanie i szybka ściąga: kiedy który lek?

• Ból zapalny (uraz, staw, ból miesiączkowy, ból zęba): częściej ibuprofen, jeśli nie ma przeciwwskazań.
• Gorączka i ból bez silnego zapalenia lub wrażliwy żołądek: częściej paracetamol.
• Choroby wątroby, nadużywanie alkoholu: unikaj paracetamolu lub skonsultuj dawkę; rozważ alternatywy z lekarzem.
• Choroby nerek, wrzody/krwawienia z PP, niewyrównane nadciśnienie/NS: ostrożnie lub unikaj ibuprofenu; omów z lekarzem.
• Ciąża: gdy konieczne, paracetamol jako pierwszy wybór; nie stosuj ibuprofenu w III trymestrze.
• Karmienie piersią: oba leki na ogół zgodne w standardowych dawkach.

Najważniejsze: stosuj najniższą skuteczną dawkę przez jak najkrótszy czas, czytaj ulotki, uwzględniaj wszystkie przyjmowane leki i w razie wątpliwości pytaj lekarza lub farmaceutę.

FAQ: Najczęstsze pytania

Który lek szybciej działa – ibuprofen czy paracetamol?

Oba zwykle zaczynają działać w ciągu 30–60 minut. Różnice między osobami bywają większe niż między lekami.

Czy mogę wziąć ibuprofen na pusty żołądek?

Lepiej przyjmować z posiłkiem lub popić mlekiem – zmniejsza to ryzyko podrażnienia żołądka.

Czy paracetamol działa przeciwzapalnie?

Nie w istotnym stopniu w tkankach obwodowych. Działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo.

Czy mogę prowadzić samochód po ibuprofenie lub paracetamolu?

Oba leki same w sobie zwykle nie upośledzają prowadzenia. U niektórych mogą jednak powodować senność lub zawroty – obserwuj reakcję organizmu.

Czy można łączyć z kofeiną?

Kofeina bywa dodawana do preparatów przeciwbólowych w celu wzmocnienia działania na ból głowy. Jeśli rozważasz taką kombinację, sprawdź skład i unikaj nadmiernej ilości kofeiny z innych źródeł.

Źródła i dalsza lektura