Ból w klatce piersiowej potrafi przestraszyć – i słusznie. To jeden z najważniejszych sygnałów alarmowych organizmu. Choć wiele jego przyczyn jest niegroźnych, ten sam objaw może oznaczać zawał serca, zatorowość płucną, rozwarstwienie aorty lub inną sytuację zagrożenia życia, w której liczy się każda minuta. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy ból w klatce piersiowej wymaga natychmiastowej reakcji, jak rozpoznać objawy alarmowe, co zrobić zanim przyjedzie pogotowie i jak wygląda diagnostyka w szpitalu.

Czym jest ból w klatce piersiowej?

„Ból w klatce piersiowej” to szerokie pojęcie. Może być kłujący, tępy, palący, gniotący lub uciskający. Bywa zlokalizowany po lewej stronie, za mostkiem, po prawej stronie albo rozlany w całej klatce; może promieniować do szyi, żuchwy, barku, pleców czy jednej lub obu rąk. Czasem nasila się przy oddychaniu, ruchu lub ucisku, a czasem pojawia się w spoczynku.

Znaczenie bólu determinują kontekst i objawy towarzyszące. Ten sam dyskomfort może wynikać z napięcia mięśni, refluksu żołądkowo‑przełykowego, infekcji dróg oddechowych, ale może też być skutkiem niedokrwienia mięśnia sercowego, zakrzepu w tętnicy płucnej czy pęknięcia ściany aorty. Dlatego kluczowe jest wychwycenie „czerwonych flag” – objawów, które wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Objawy alarmowe – kiedy dzwonić po 112/999

Najgroźniejsze przyczyny, o których musisz pamiętać

• Ostry zespół wieńcowy (zawał serca) – ból/ucisk za mostkiem, często z dusznością, potami, nudnościami; może promieniować do lewej ręki, szczęki, pleców. Często narasta przy wysiłku, ale może też pojawić się w spoczynku.
• Zatorowość płucna – nagła duszność, kłujący ból nasilany oddechem, tachykardia; możliwy kaszel z krwią, ból/obrzęk łydki (zakrzepica).
• Rozwarstwienie aorty – gwałtowny, „rozdzierający” ból w klatce/plecach, często z różnicą tętna/ciśnienia między rękami, możliwe omdlenie lub objawy neurologiczne.
• Odma opłucnowa – nagły jednostronny ból i duszność, zwłaszcza u wysokich, szczupłych młodych osób lub po urazie; może wystąpić po wysiłku/kaszlu.
• Zapalenie osierdzia/mięśnia sercowego – ból kłujący lub gniotący, czasem nasilany w pozycji leżącej i ustępujący w siadzie z pochyleniem do przodu, po infekcji wirusowej.

Pierwsza pomoc krok po kroku

1. Wezwij pomoc: 112 lub 999. Podaj wiek, objawy, czas trwania bólu, leki, choroby przewlekłe, adres i numer telefonu. Nie rozłączaj się, dopóki dyspozytor nie pozwoli.
2. Odpocznij w pozycji półsiedzącej (podparta klatka i plecy) lub leżącej z lekko uniesioną górną częścią ciała. Rozluźnij ciasne ubranie, zapewnij dopływ świeżego powietrza.
3. Nie prowadź samochodu. Poproś kogoś o otwarcie drzwi/klatki schodowej dla zespołu ratunkowego.
4. Nitrogliceryna tylko jeśli masz ją przepisana z powodu choroby wieńcowej i wiesz, jak stosować. Usiądź przed przyjęciem. Nie bierz, jeśli masz bardzo niskie ciśnienie lub przyjmowałeś/aś leki na zaburzenia erekcji w ostatnich 24–48 h.
5. Aspiryna (ASA) 150–300 mg do rozgryzienia w podejrzeniu zawału, jeśli nie masz przeciwwskazań (uczulenie na ASA, aktywne krwawienie, świeży krwotok z przewodu pokarmowego). Jeśli nie jesteś pewien/a – zapytaj dyspozytora.
6. Nie jedz i nie pij do czasu oceny medycznej.
7. Jeśli poszkodowany traci przytomność i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO (uciśnięcia klatki 100–120/min, głębokość 5–6 cm) i użyj AED, jeśli jest dostępny. Postępuj zgodnie z poleceniami urządzenia i dyspozytora.

Atypowe objawy u kobiet, seniorów i diabetyków

Nie wszyscy odczuwają ból „książkowo”. U niektórych osób zawał objawia się mniej typowo:

• Kobiety częściej zgłaszają dusznosć, zmęczenie, mdłości, ból w plecach lub szczęce i uczucie ucisku, a nie ostry ból.
• Seniorzy mogą odczuwać osłabienie, splątanie lub mieć jedynie duszność.
• Osoby z cukrzycą miewają „nieme” niedokrwienie z dyskretnym dyskomfortem, potami, kołataniem serca lub dusznością bez wyraźnego bólu.

W tych grupach próg czujności powinien być szczególnie niski – lepiej wezwać pomoc i wykluczyć zawał, niż go przeoczyć.

Najczęstsze przyczyny bólu w klatce piersiowej

Poniżej przegląd głównych kategorii przyczyn wraz z podpowiedziami, na co zwrócić uwagę. Pamiętaj: tylko badanie lekarskie z EKG i ewentualnymi testami laboratoryjnymi pozwala wiarygodnie wykluczyć stany groźne.

1) Sercowo‑naczyniowe

• Ostry zespół wieńcowy (zawał, niestabilna dławica) – ucisk/gniot za mostkiem, promieniowanie, duszność, poty, nudności. Często nie ustępuje w spoczynku.
• Stabilna dławica piersiowa – ból przy wysiłku/stresie, ustępuje po odpoczynku lub nitroglicerynie.
• Zapalenie osierdzia/mięśnia sercowego – ból kłujący, zmienny z pozycją; po infekcji wirusowej; możliwa gorączka, kołatania.
• Rozwarstwienie aorty – nagły, bardzo silny ból, często z promieniowaniem do pleców; stan bezpośredniego zagrożenia życia.

2) Płucne

• Zatorowość płucna – nagła duszność, ból nasilany wdechem, przyspieszony oddech, tachykardia; czynniki ryzyka: niedawna operacja/immobilizacja, antykoncepcja hormonalna, ciąża/połóg, nowotwór, DVT.
• Odma opłucnowa – jednostronny ból i duszność; częściej u młodych, wysokich, palaczy.
• Zapalenie płuc/opłucnej – ból przy głębokim wdechu, kaszel, gorączka, osłabienie.
• Astma/POChP zaostrzenie – ucisk w klatce, świsty, duszność, kaszel.

3) Przełyk/żołądek

• Refluks (GERD)/zgaga – pieczenie za mostkiem po posiłku, nasila się na leżąco, łagodnieje po lekach zobojętniających.
• Skurcz przełyku/choroba przełyku – ból może imitować dławicę, czasem z trudnością w połykaniu.
• Wrzody – ból w nadbrzuszu, zależny od posiłków; może promieniować ku górze.

4) Mięśniowo‑szkieletowe

• Napięcie/uraz mięśni, zapalenie chrząstek żebrowych – ból ostry/kłujący, nasilany ruchem, skrętem tułowia, dotykiem; często miejscowy i odtwarzalny uciskiem.
• Neuralgie – przeszywające bóle nerwowe, czasem po półpaścu.

5) Psychogenne

• Atak paniki/napad lękowy – ból/ucisk z kołataniem, dusznością, uczuciem „kuli w gardle”, drętwieniem kończyn, lękiem o życie; ustępuje po wyciszeniu. Uwaga: najpierw trzeba wykluczyć przyczyny kardiologiczne.

Co dzieje się w szpitalu: badania i diagnoza

W SOR lub izbie przyjęć personel medyczny dąży do szybkiego odróżnienia stanów pilnych od niegroźnych. Możesz spodziewać się:

• Wywiadu i badania fizykalnego – charakter bólu, czynniki ryzyka (palenie, nadciśnienie, cukrzyca, cholesterol, wywiad rodzinny), leki, uczulenia, przebyte choroby.
• EKG w ciągu minut – pomaga wykryć zawał/arytmie. Czasem konieczne są powtórne zapisy, bo zmiany mogą ewoluować.
• Badania krwi – przede wszystkim troponiny (markery uszkodzenia mięśnia sercowego), morfologia, elektrolity, gazometria; w podejrzeniu zatorowości rozważa się D-dimery.
• RTG klatki piersiowej – ocena płuc, serca, odmy, płynu w opłucnej.
• USG/echokardiografia – szybka ocena funkcji serca, osierdzia.
• Tomografia komputerowa (angio‑TK) – przy podejrzeniu zatorowości płucnej lub rozwarstwienia aorty.
• Koronarografia – w zawałach z uniesieniem ST (STEMI) dąży się do natychmiastowego udrożnienia tętnicy wieńcowej (czas to mięsień!).

Jeśli pilne przyczyny zostaną wykluczone, dalsza diagnostyka może obejmować test wysiłkowy, holter EKG, monitorowanie ciśnienia, endoskopię przy podejrzeniu chorób przełyku itp.

Kiedy można odczekać i umówić wizytę planową

Jak zmniejszyć ryzyko – profilaktyka na co dzień

• Rzuć palenie i unikaj e‑papierosów. Każdy papieros zwiększa ryzyko niedokrwienia i zatorów.
• Kontroluj ciśnienie tętnicze (cel zwykle <140/90 mmHg, często niżej przy chorobach towarzyszących – zgodnie z zaleceniami lekarza).
• Dbaj o cholesterol – LDL jak najniżej w grupach wysokiego ryzyka; rozważ farmakoterapię zgodnie z zaleceniem lekarza.
• Ruch – co najmniej 150–300 min tygodniowo wysiłku umiarkowanego lub 75–150 min intensywnego + 2 dni ćwiczeń siłowych.
• Dieta – śródziemnomorska/DASH: warzywa, owoce, pełne ziarna, zdrowe tłuszcze (oliwa, orzechy), ryby, ograniczenie cukrów prostych i tłuszczów trans.
• Masa ciała – dąż do BMI 20–25 i obwodu talii < 80/94 cm (K/M) lub zgodnie z zaleceniami lekarza.
• Cukrzyca i tarczyca – regularne kontrole i leczenie.
• Alkohol i substancje – unikaj używek; kokaina i amfetaminy drastycznie zwiększają ryzyko zawału i arytmii.
• Sen i stres – 7–9 h snu, techniki redukcji stresu (oddech, mindfulness, aktywność fizyczna).
• Regularne badania – EKG, lipidogram, glikemia/HbA1c, ocena ryzyka sercowo‑naczyniowego wg skali SCORE2/SCORE2‑OP u dorosłych.

FAQ: najczęstsze pytania

Czy ból po lewej stronie klatki piersiowej zawsze oznacza serce?

Nie. Jednak nowy, silny lub uciskający ból po lewej stronie, zwłaszcza z dusznością, potami czy promieniowaniem do ręki/szczęki, traktuj jako pilny i wezwij pogotowie.

Jak odróżnić zgagę od zawału?

Zgaga zwykle piecze za mostkiem po posiłku, nasila się na leżąco i łagodnieje po lekach zobojętniających. Ból zawałowy to ucisk/gniot trwający >10–15 min, często z dusznością, potami, nudnościami, promieniowaniem. W razie wątpliwości – 112/999.

Czy mogę sam dojechać do szpitala?

Nie. Wezwij karetkę. Podczas zawału grożą groźne arytmie – ambulans zapewni natychmiastowe leczenie i defibrylator.

Czy młodzi też miewają zawał?

Tak, zwłaszcza palacze, osoby z wysokim cholesterolem, nadciśnieniem, cukrzycą, rodzinnym obciążeniem, po używkach (np. kokaina). Po infekcjach możliwe zapalenie mięśnia sercowego z bólem w klatce i dusznością.

Czy paracetamol pomaga na ból w klatce?

Na ból mięśniowo‑szkieletowy – czasem tak. Na ból niedokrwienny – nie. Nie maskuj lekami objawów mogących sugerować zawał lub zatorowość – wezwij pomoc.

Czy w podejrzeniu zawału brać aspirynę?

Możesz rozgryźć 150–300 mg ASA, jeśli nie masz przeciwwskazań (uczulenie, aktywne krwawienie). Najpierw jednak wezwij 112/999 i stosuj się do wskazań dyspozytora.

Czy ból, który mija po odpoczynku, jest bezpieczny?

Nie zawsze. Stabilna dławica może ustępować po odpoczynku, ale wymaga pilnej diagnostyki kardiologicznej – to sygnał zwężenia naczyń wieńcowych.